نخستین همایش ملی «سنجش، ارزیابی و سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری» به میزبانی دانشگاه خلیج فارس و با حضور جمعی از اساتید، پژوهشگران و سیاست‌گذاران کشور برگزار شد. این رویداد علمی فرصتی مغتنم برای هم‌اندیشی ملی پیرامون آینده علم و فناوری و واکاوی چالش‌های نظام ارزیابی علمی در ایران فراهم کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه خلیج فارس، در آیین گشایش این همایش، دکتر شیرزادی، رئیس دانشگاه خلیج فارس، با خیرمقدم به فرهیختگان و اندیشمندان سراسر کشور، توسعه علمی را نیازمند نقد خردورزانه در درون نهاد علم دانست و دو نکته کلیدی را مطرح کرد. وی تأکید کرد که تأکید بر لزوم عبور از کمیت‌گرایی به هیچ‌روی به معنای نادیده گرفتن تولیدات علمی ارزشمند نیست، بلکه مقاله علمی اصیل و باکیفیت حاصل تلاش فکری دقیق و سندی از مرجعیت علمی دانشگاه است که شایسته بالاترین حمایت‌هاست. نگرانی جامعه علمی آنجاست که سازوکارهای ارزیابی به‌سبب سهولت شمارش، تنها عناوین و ارقام را مبنا قرار دهند و از سنجش عمق و اثرگذاری بازبمانند. وی همچنین با اشاره به اینکه سیاست‌گذاری علم نمی‌تواند مستقل از تقاضای واقعی جامعه باشد، یادآور شد که بررسی‌های تاریخی نشان می‌دهد توسعه علمی پدیده‌ای صرفاً متکی بر «سمت عرضه» نیست و سیاست‌گذاری‌ها نباید صرفاً در قالب شاخص‌های آماری تعریف شوند.

در ادامه، دکتر فاتحی، معاون پژوهشی دانشگاه خلیج فارس، طی سخنانی با نگاهی تحلیلی به روند تکامل نظام سنجش علم و فناوری در دهه‌های اخیر، اظهار داشت که رویکردهای ارزیابی از مرحله «منابع‌محور» (مبتنی بر بودجه، تجهیزات و اعضای هیئت علمی) و سپس مرحله «بروندادمحور» (مبتنی بر تعداد مقاله، کتاب و اختراعات) عبور کرده‌اند. وی خاطرنشان کرد که رویکرد بروندادمحور در کنار رشدی که ایجاد کرد، با چالش تبدیل شدن شاخص به هدف و تولید انبوهی از مقالات بعضاً بی‌کیفیت مواجه شد که برای اصلاح آن، رویکرد کیفیت‌محور (توجه به استنادات و ضریب تأثیر مجلات) به کار گرفته شد.

دکتر فاتحی گام بعدی و ضروری در این حوزه را ورود به رویکرد «دستاوردمحور و مسئله‌گشا» عنوان کرد و افزود: «پرسش بنیادین این است که آیا پس از فعالیت‌های علمی، مسئله‌ای از مسائل جامعه حل شده، راهکاری برای چالش‌های کشور ارائه شده، فناوری وارد بازار و صنعت گشته، یا سیاست نادرستی اصلاح شده است؟» این پرسش‌ها باید مبنای رویکردی باشد که در آن توجه به دستاوردها مهم‌تر از خود بروندادها و منجر به حل مسائل جامعه شود.

در این رویداد؛ دکتر سیف‌الله اندایش و دکتر شهناز خادمی به عنوان دبیران نشست حضور داشتند.

همچنین؛ دکتر حمزه‌علی نور محمدی با عنوان« مغز دوم و علم سنجی: بازاندیشی در ارزیابی تولید، مدیریت و تاثیر دانش در عصر هوش مصنوعی، دکتر روح الله خادمی با عنوان«هوش مصنوعی در سیاست گذاری علم، فناوری و نوآوری: کاربردها، مخاطرات و پیامدهای تحول آفرین و دکتر سارا دخش با عنوان«اخلاق نشر و کاربست هوش مصنوعی در پژوهش: دلالت‌هایی برای سنجش، ارزیابی و سیاست گذاری پژوهش» به ارائه پرداختند.

دکتر زهره زاهدی دبیر علمی همایش بر لزوم اصلاح نظام های سنجش، ارزیابی و سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری و ضرورت بازاندیشی و بازنگری درسیاست‌های ارزیابی علم، فناوری و نوآوری و بررسی مسیرهای راهبردی به سوی ارزیابی مسئولانه تاکید کرد.

زاهدی تشریح کرد که با توجه به اینکه فرایند ارزیابی، به عنوان ابزاری کلیدی در تصمیماتی نظیر جذب، ترفیع و ارتقا مرتبه دانشگاهی، اعطای گرنت های پژوهشی، و تبدیل وضعیت اعضای هیات علمی نقشی محوری ایفا می نماید،  شیوه ارزیابی، تاثیرات مستقیمی را بر زندگی حرفه ای و آینده شغلی اساتید وارد می نماید.

بکارگیری رویکردهای صرفاْ کمی در ارزیابی پژوهش (مبنا قرار دادن شاخص های کمی نظیر شاخص اچ یا عامل تأثیر برای امتیازدهی به پژوهشگران) در تصمیمات حساس دانشگاهی مانند ترفیع، ارتقا و استخدام، ارزیابی را تنها به یک بعد از فعالیت دانشگاهی محدود کرده و سایر مشارکت های پژوهشگران (تدریس، داوری، مشاوره، کارگروهی و همکاری، مدیریت و هدایت پروژه) را نادیده می گیرد.

برهمین اساس، نظام‌های ارزیابی مسئولانه پژوهش حکم می‌کنند که تمرکز نظام های ارزیابی‌ها از شاخص های کمی به سمت سنجش کیفیت و تاثیرگذاری علمی و اجتماعی و نوآوری معطوف گردد.

در ادامه، باز طراحی منطق ارزیابی، لزوم بازاندیشی و بازنگری در سیاست‌های ارزیابی و اصلاح نظام‌های ارزیابی به عنوان گامی گریزناپذیر برای تحقق عدالت ارزیابی و حرکت به سمت نظام سنجش جامع، عادلانه و مأموریت‌محور، به عنوان یک ضرورت ملی که باید در صدر اولویت‌های مدیران و سیاست‌گذاران پژوهشی قرار گیرد مورد تاکید قرار گرفت.